Edebiyat terimi olarak Aks, Akis: Bir cümlede, bir dizede iki sözcüğün ya da sözcük topluluklarının yerleri değiştirilerek yapılan söz sanatı. Cümle ya da dizede bir sözcük diğerinin önüne ya da arkasına getirilerek cümle ya da dize tekrarlanır. Tard ü aks veya aks ü tebdil de denir. Aks-i tam (tam akis) aks-i nakıs (eksik akis) olmak üzere iki türü var.
Aks-i tam, cümle ya da dizenin anlamlı iki parçası kalıp halinde yer değiştirir, ekleme ve çıkarma yapılmaz. Örneğin:
Mümkün değil Hudâyı bilmek de bilmemek de
Mâtem görünür şâdi şâdi görünür mâtem
Aks-i nakıs, Cümle ya da dizelerde anlamlı sözcük topluluklarının yerlerinin bazı ekleme ve çıkarmalar yaparak değiştirilmesi yöntemidir. Örneğin:
Hayran oluyor kudretine, sun'una insan
Hayran oluyor kudretine, sun'una hayran
İsmail Safa
Gelse der-gâhına ikrâm görürler küremâ
Kürema dergehine gelse görürler ikrâm
Ziya Paşa
Aks-i tam, cümle ya da dizenin anlamlı iki parçası kalıp halinde yer değiştirir, ekleme ve çıkarma yapılmaz. Örneğin:
Mümkün değil Hudâyı bilmek de bilmemek de
Mâtem görünür şâdi şâdi görünür mâtem
Aks-i nakıs, Cümle ya da dizelerde anlamlı sözcük topluluklarının yerlerinin bazı ekleme ve çıkarmalar yaparak değiştirilmesi yöntemidir. Örneğin:
Hayran oluyor kudretine, sun'una insan
Hayran oluyor kudretine, sun'una hayran
İsmail Safa
Gelse der-gâhına ikrâm görürler küremâ
Kürema dergehine gelse görürler ikrâm
Ziya Paşa
Benzer Edebiyat Terimleri:
- Alıntı
Öne sürülen bir savı ya da düşünceyi açmak, geliştirmek için o sav ya
- Fecr-i Ati Edebiyatı
"Sanat şahsi ve mahremdir" ilkesinden yola çıkarak 1908'den sonra yayı
- Orhun Yazıtları
8. yüzyılda Göktürklerce dikilen ve Türk edebiyatının ilk yazılı belge
- Bayronculuk
İngiliz şair Lord Bayron'un başlattığı bu akım toplumun yerleşik düzen
- Fuaye
Tiyatro salonlarında, perde arasında oyuncuların ve seyircilerin dinle
- Söylem
Konuşan ya da yazan kişinin kullandığı, bir başlangıcı ve sonu bulunan
- Plastik Sanatlar
Nesnelerin değişik şekillerde işlenmesiyle oluşturulan, üç boyutluluk
- Yığın Romanı
Sanatsal bir kaygı gütmeden yazılan, sürükleyici olayları konu alan, g
- Kaside
Divan şiirinde genellikle din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yaz
- Dolaylı Anlatım
Roman, öykü gibi edebiyat türlerinde olayların yazar tarafından anlatı
